Sensacyjna zmarzlina na Suwalszczyźnie

Nie na Syberii czy Alasce tylko na Suwalszczyźnie geolodzy odkryli prawdziwą wieczną zmarzlinę. Zamarznięte skały zalegają 357 metrów pod ziemią. Zdaniem naukowców to fenomen przyrodniczy na skalę światową

- Do tej pory o istnieniu lodowca na terenie Polski domyślaliśmy się dzięki głazom narzutowym i jeziorom, które powstały z topniejącego lodu. Obecnie osobiście możemy dotknąć skały, która zamarzła 13 tys. lat temu, kiedy te tereny znajdowały się pod lodem. Tym samym wieczna zmarzlina wydobyta na powierzchnię ziemi jest namacalnym dowodem na to, że w Polsce rzeczywiście był lodowiec - mówi Jerzy Nawrocki, dyrektor Państwowego Instytutu Geologicznego.

Badania na Suwalszczyźnie w 2002 roku rozpoczął dr Jan Szewczyk z Państwowego Instytutu Geologicznego.

- Powszechnie wiadomo, że im głębiej wwiercamy się w skorupę ziemską, tym skały są bardziej gorące. Są jednak takie niezwykłe miejsca na kuli ziemskiej, gdzie ta zasada nie obowiązuje. Taki ewenement mamy na Suwalszczyźnie, w okolicach Udrynia i Szypliszek. W latach siedemdziesiątych zeszłego stulecia zauważono, że we wszystkich odwiertach w tym rejonie, temperatura zamiast rosnąć wraz z głębokością paradoksalnie maleje - Szewczyk.

Jego zdaniem bezpośrednią przyczyną tego zjawiska jest długotrwałe oddziaływanie zlodowaceń Wisły, które rozpoczęło się 115 tys. lat temu, a zakończyło 13 tys. lat temu.

- Efekt nie wystąpiłby jednak w takiej skali, gdyby nie budowa podłoża geologicznego. Stosunkowo płytko pod powierzchnią terenu występują tu bowiem skały magmowe, które cechuje wyjątkowo niska zawartość izotopów promieniotwórczych, stąd strumień ciepła geotermicznego docierający do powierzchni ziemi jest w tym rejonie wyjątkowo niski - mówi Szewczyk i nie wyklucza nawet przetrwania aż do naszych czasów wiecznej zmarzliny, która w czasie zlodowacenia sięgała do powierzchni terenu, a obecnie po długim okresie ocieplenia, przetrwała około 300-400 m pod ziemią. Aby dokładniej zbadać to zjawisko, Państwowy Instytut Geologiczny zaproponował wykonanie specjalnego otworu badawczego w obrębie anomalii. Takie odwierty miały miejsce w lipcu. Geolodzy wbili się na głębokość 450 metrów, na tej głębokości przeprowadzono niezbędne pomiary temperatury.

- Wyniki przerosły najśmielsze oczekiwania naukowców: na głębokości 357 m temperatura skokowo spadła do wartości +1,2 st. C! Normalnie na tej głębokości temperatura wynosi około +17 st. C. Biorąc pod uwagę, że otwór wciąż nie był stabilny termicznie, można było już wtedy przypuszczać, że mamy do czynienia z wieczną zmarzliną - mówi Mirosław Rutkowski, rzecznik prasowy Państwowego Instytutu Geologicznego Jakie znaczenie dla nauki ma odkrycie zmarzliny?

- Jest to jedyne miejsce w Europie Środkowej, gdzie bezpośrednio można obserwować głęboką wieczną zmarzlinę sprzed 13 tys. lat. Badania pozwolą na dokładniejsze modelowanie przyszłych zmian klimatycznych. Prace mają również ważki aspekt praktyczny - umożliwiają wprowadzenie poprawek do map geotermicznych Polski, jak również pozwalają na określenie szeregu parametrów związanych z przepływem wód podziemnych i szczelnością skał, co ma kluczowe znaczenie dla wierceń poszukiwawczych i podziemnego składowania CO2 - nie ma wątpliwości Jan Szewczyk.

Odkrycie będzie miało również istotne znaczenie dla rozwoju geotermii na obszarze Suwalszczyzny.

- Wiemy, że Polska północno-wschodnia to obszar o niskim strumieniu geotermalnym. Tam inwestycje geotermalne stoją pod dużym znakiem zapytania. Dzięki prowadzonym badaniom ten obszar będziemy mogli precyzyjniej zweryfikować i podzielić na segmenty, w których będzie można stosować specyficzny rodzaj geotermii tzw. suchych-gorących skał - powiedział Nawrocki.

Państwowy Instytut Geologiczny