Fabryka Commichau. Detal zabytkowy w styropianie odtworzony?

To już przesądzone. Fabryka Commichau na Antoniuku zostanie ostyropianowana. Wbrew zapowiedziom, konserwator zabytków nie uczynił nic, by temu zapobiec

Fabryka Commichau znajduje się na Antoniuku, zaraz za rzeką Białą. Budynek, o którym mowa, pochodzi z lat 90. XIX w. To jeden z obiektów Zespołu Szkół Ogólnokształcących i Technicznych. Po wojnie - otynkowany, dostosowany do potrzeb edukacyjnych.

Właśnie tu zaczynała się białostocka przygoda jednego z najważniejszych fabrykantów. Jak można wyczytać na stronie internetowej Muzeum Mody i Tekstyliów ITE, tu "August Commichau z młodszym bratem Albertem w 1849 roku założył fabrykę włókienniczą na Antoniuku, niewielkiej wówczas osadzie pod Białymstokiem. Wkrótce przybyli [do Białegostoku z Niemiec] pozostali bracia Herman, Rudolf Moriz i Robert. Fabryka przyjęła wtedy nazwę >>August & Herman Commichau<<. W 1852 roku dołączył do braci Carl Gustaw, który był kupcem i kapelusznikiem, jednakże z uwagi na brak popytu na te wyroby gospodarował w folwarku na Marczuku. Jednocześnie prowadził piekarnię, która słynęła z wypieku pumpernikla." Była więc rodzina Commichau - obok Beckera czy Nowika - czołówką miejskich fabrykantów, dzięki którym Białystok z miasta przypałacowego stał się włókienniczą potęgą - Manchesterem Północy.

Jednak miasto nie potrafi zadbać o antoniukowskie ślady po Commichau. Już pod koniec marca pisaliśmy o planach magistratu związanych z modernizacją budynku pofabrycznego. Wówczas to urzędnicy zapowiedzieli, że chcą - podobnie jak i inne, powojenne obiekty budowane już pod potrzeby szkolne - obłożyć styropianem. Gdy wtedy zapytaliśmy podlaskiego konserwatora zabytków Andrzeja Nowakowskiego, czy w jakiś sposób będzie reagować, odpowiedział: - Muszę zapoznać się z sytuacją, popytać, o co chodzi.

Liczyliśmy, że choć w ostatniej chwili Nowakowski zareaguje. Nie uczynił tego. Fabryka z Antoniuka jest wprawdzie od 1979 r. w ewidencji zabytków, ale nie uratowało to jej przed ostyropianowaniem. Nowakowski twierdzi, że nie mógł zablokować nałożenia tego materiału na ściany.

- Powiedziałem tylko, żeby nie psuć gzymsów i dekoracji na tynku, by nie była to jednolita, gładka fasada. Detale mają być więc na styropianie odtworzone - tłumaczył wczoraj "Gazecie".

Pytany, czy nie mógł zlecić badań czy wręcz uchronić budynku przed zniszczeniem rozpoczęciem procedury wpisowej do rejestru zabytków, odpowiada, że tak naprawdę konserwatorzy z całej Polski czekają teraz na wytyczne nowego Generalnego Konserwatora Zabytków (dotychczasowy Tomasz Merta zginął w katastrofie samolotu pod Smoleńskiem). Tylko, że kiedy ten się pojawi, nie wiadomo.

Janusz Ostrowski, szef zarządu dróg i inwestycji miejskich, ma nawet już wykonawcę, który zniszczy fabrykę Commichau.

- Wszystko zostało uzgodnione z konserwatorem - ucina.

Obrońcy historii nie chcą już nawet komentować zniszczenia kolejnego miejskiego zabytku.

- No bo co tu jeszcze komentować? - pyta przekornie Jarosław Chodynicki, szef białostockiego oddziały Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. - Czasami mam wrażenie, że naszych władz zabytki nie interesują już wcale. I magistrat, i konserwator robią, co chcą, nie słuchając nikogo z zewnątrz. Robiliśmy przecież wspólnie z „Gazetą” hałas, wykazywaliśmy niekompetencję, interweniowaliśmy u wojewody i w ministerstwie [m.in. przy okazji planów zbudowania przy Warszawskiej pięciokondygnacyjnego kloca, który pomieści muzeum archidiecezjalne - red.]. Nikt nie reagował. Dziś dokonuje się kolejny gwałt na zabytku, na przemysłowej historii Białegostoku. Mam wrażenie, że władze chcą zabytki drewniane zastąpić budynkami murowanymi, a zabytki murowane ostyropianować. Tylko co wtedy nam zostanie? Miasto bez autentycznych śladów przeszłości? A na to jako miłośnik zabytków nie mogę się zgodzić. Dlatego dalej będziemy wytykać błędne naszym zdaniem decyzje władz i konserwatora. Tak jest w przypadku fabryki Commichau, gdzie jedna decyzja urzędnika niszczy kawałek naszej historii, naszej tożsamości, którą miasto podobno próbuje odnaleźć - smuci się Chodynicki.