Śródmieście do weryfikacji. Przestrzeń miejska

Przejrzenie rejestru i ewidencji zabytków, postulaty o konkursy architektoniczne i bardziej szczegółowe opracowania dla najcenniejszych fragmentów miasta. To główne wnioski ze studium historyczno przestrzennego śródmieścia Białegostoku stworzonego przez krakowską firmę Arkona.

Na razie dokument jest jeszcze sprawdzany i przeglądany w urzędowych departamentach. Przyglądają się mu dokładnie urbaniści oraz pracownicy biura kultury i ochrony zabytków. Mają na to jeszcze kilka dni. Ale już dziś można mówić, że dokument jest przygotowany solidnie.

- Wygląda dobrze - przyznaje krótko Agnieszka Rzosińska z departamentu urbanistyki. Ale więcej szczegółów będzie mogła podać po 18 sierpnia, kiedy magistrat sprecyzuje już ewentualne poprawki i oczekiwania wobec krakowiaków. Choć nie jest powiedziane, że się pojawią.

Studium zawiera szkic historyczny, pokazuje - na mapach - jak miasto zmieniało się na przestrzeni wieków oraz analizuje stan zachowania zabytków. Pracujący nad nim wyciągają też wnioski, które miasto powinno uwzględnić podczas tworzenia planów zagospodarowania przestrzennego centrum, czy szerzej śródmieścia. Co zawierają wnioski dotyczące centrum?

Po pierwsze, zdaniem autorów zweryfikowany powinien zostać rejestr i ewidencja zabytków. Część z obiektów w nich figurująca straciła bowiem wartości artystyczne, inne stały się atrapami. Mowa np. o "Zielonej Kamienicy" ze św. Rocha, zburzonym i odtworzonym przy użyciu pustaków domu z Modlińskiej 2 czy części budynków w zespole Chany Marejn i Wolfa Zilberblatta, z których "wypruto" wnętrza, a z elewacji skuto ceglane ozdoby i obłożono je styropianem, na którym pojawiła się płytka elewacyjna.

Z drugiej jednak strony w studium pojawia się postulat, by w gminnej ewidencji zabytków uwzględnić np. zabudowę Rynku Siennego i Młynowej. Z tym, że za nimi dopuszczają możliwość zbudowania nowej pierzei, odsuniętej od Młynowej. Do uzupełnienia jest też stary przebieg ulicy Częstochowskiej - mowa o kilku kamienicach stojących przy alei Piłsudskiego, które od strony tej arterii zdobią "dożynkowe" malowidła z początku lat 70. Studium odpowiada też na pytania związane z tzw. dobrami kultury współczesnej, czyli powojennymi budynkami, wokół których w całej Polsce trwa obecnie dyskusja, czy powinny być uznawane za zabytki, czy też konserwator nie powinien przykładać ręki do ich ochrony. Zdaniem Arkony te białostockie jak najbardziej powinien objąć je ochroną.

Kolejne z postulatów to sporządzanie dokładniejszych opracowań przed planowaniem najważniejszych części miasta. Z drugiej strony krakowiacy chcieliby też większej liczby konkursów architektoniczno-przestrzennych w śródmieściu. Choć to akurat nie jest nowość. Podobne postulaty podnosi białostocki oddział Stowarzyszenia Architektów Polskich. Autorzy opracowania zastanawiali się też cóż począć z ulicą Warszawską. Stwierdzili, że na pewno wymaga ochrony, porządkowania zieleni i architektury. Ale nie w taki sposób, jak przy okazji wstawienia w środek zabytkowej ulicy "ceglanego klocka" zwanego muzeum archidiecezjalnym.

Sebastian Wicher z biura kultury i ochrony zabytków też przyznaje, że studium jest dobrze przygotowane. Ale nie zgadza się ze wszystkimi jego postulatami. Głównie chodzi o te związane z wykreślaniem budynków z rejestru i ewidencji.

- Nie można oceniać zabytków tylko w oparciu o wygląd. To za mało. Przed podjęciem decyzji powinny być przeprowadzone kwerendy historyczne - komentuje.

Druga część opracowania - dotycząca kolejnych dzielnic - ma dotrzeć do Białegostoku jeszcze w tym roku. Studium ma być podstawą do sporządzania planów zagospodarowania miasta.