W Białymstoku upamiętnią ofiary Holocaustu

Z 50 tysięcy Żydów, żyjących przed wojną w Białymstoku i okolicach przeżyło niespełna 7 tysięcy. W czwartek przypada Międzynarodowy Dzień Pamięci Ofiar Holocaustu, ustanowiony sześć lat temu. Ale w naszym mieście będzie obchodzony po raz pierwszy.

W organizację uroczystych obchodów zaangażowało się Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska - Izrael, (które w Białymstoku od niedawna kojarzy się z Festiwalem Kultury Żydowskiej "Zachor") oraz ambasada USA w Polsce i wydział filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku. Do tej pory Międzynarodowy Dzień Pamięci Ofiar Holocaustu (ustanowiony przez ONZ w 2005 roku, w rocznicę wyzwolenia w 1945 roku największego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, w którym hitlerowcy zgładzili co najmniej milion sto tysięcy osób), w Białymstoku obchodzony był co najwyżej w szkołach. Pierwsze miejskie obchody odbędą się w gmachu wydziału filologicznego Uniwersytetu w Białymstoku przy pl. Uniwersyteckim 1.

- Udało nam się zorganizować to przedsięwzięcie dzięki olbrzymiemu wsparciu ambasady amerykańskiej a także życzliwości Uniwersytetu w Białymstoku, za co serdecznie dziękujemy. Dla nas to bardzo ważne, by zachować pamięć o ofiarach Holokaustu, dlatego chcemy angażować się w takie przygotowania już co roku - mówi Lucy Lisowska, prezes Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska - Izrael, przedstawicielka - na Białystok i Podlasie - Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie.

Na ten dzień w południe zaplanowano otwarcie wystawy fotografii "Living On" prof. Roberta Hellera z Uniwersytetu Tennessee w Knoxville. Wielkoformatowe portrety tych, którzy przeżyli Holokaust, sprowadził do Polski Victor Ashe, były ambasador USA. Będzie też wykład Daniela Sainza, radcy do spraw politycznych Ambasady USA w Warszawie.

Ciekawie zapowiada się też projekcja filmu Ivo Krankowskiego i Jana Śpiewaka "8 historii, które nie zmieniły świata". To dokumentacja projektu społecznego grupy młodych polskich Żydów. Nie skażone Holokaustem pokolenie spotkało się z generacją, która przeżyła wojnę. Zdjęcia do filmu zostały zrealizowane w 2009 roku m.in. we Wrocławiu, Łodzi, Krakowie i Warszawie. Ośmiu bohaterów urodzonych między 1914 a 1933 rokiem wraca wspomnieniami do lat swojego dzieciństwa j młodości, idyllicznych obrazów jeszcze sprzed Zagłady.

- Czarno-białe portrety ocalałych opatrzone są ich krótką historią. Robią niesamowite wrażenie, będzie je można oglądać do końca lutego. Z kolei film, który zaprezentujemy, właśnie pokazywany był w Nowym Jorku, gdzie zdobył świetne recenzje. Jeden z twórców, Jan Śpiewak, to zresztą syn Heleny Datner-Śpiewak, historyczki i socjolożki, której ojciec pochodził z Białegostoku - zaprasza Lisowska.

Holocaust białostoczan

Liczba Żydów ocalonych z białostockiego getta oceniana jest na 900-1000 osób. Ponadto 350 mężczyzn, kobiet i dzieci ukrywało się u chrześcijan, 35 wykwalifikowanych rzemieślników powróciło po wojnie z niemieckich więzień, 60 osób ocalało w Niemczech pracując na aryjskich papierach. 750 osób przeżyło w obozach koncentracyjnych, około 2 tysiące znalazło się na Syberii, a 300 Żydów w momencie wybuchu wojny przebywało na dalej położonych terenach ZSRR. 120 wyznawców mojżeszowych trafiło do wojska W. Andersa i 1 DP im. T. Kościuszki. "Podsumowując powyższe dane dojdziemy do wniosku, że z 50 000 Żydów zamieszkałych w 1939 r. w Białymstoku i najbliższej okolicy, pozostało przy życiu ok. 6800 osób. Ocena ta opiera się na spisach, z lat 1946-47. Wynika z nich, że tylko 13,6 proc. żydów Białegostoku i okolic przeżyło lata wojny"

Dane za Adamem Dobrońskim "Białystok. Historia miasta", który cytuje wyliczenia Tobiasza Cytrona z "Dzieje zbrojnego powstania w Getcie Białostockim"